Jezioro Szkoderskie: geografia, rozmiar, głębokość, rzeki i geneza

Rozmiar i dlaczego się zmienia

Jezioro Szkoderskie oddycha wraz z porami roku. Po zimowych deszczach i topnieniu śniegu może rozszerzyć się do około 530 km². Do późnego lata kurczy się w kierunku 370. Poziom wody waha się w ciągu roku o około pięć metrów, zalewając zimą trzcinowiska i łąki, a latem odsłaniając płytkie brzegi.

Nawet przy najmniejszym letnim rozmiarze pozostaje największym jeziorem Bałkanów, przed Jeziorem Ochrydzkim i Jeziorem Prespa.

Głębokość i kryptodepresja

Otwarte wody są płytkie, ze średnią głębokością zaledwie kilku metrów i maksimum około 44 metrów w najgłębszych misach. Osobliwością są jego źródła. Najgłębsze, źródło Radus, opada ponad 60 metrów poniżej powierzchni, wyraźnie poniżej poziomu morza.

Dlatego jezioro nazywa się kryptodepresją: fragmenty jego dna leżą poniżej poziomu morza, podczas gdy powierzchnia wody plasuje się nieznacznie powyżej. Głębokie źródła zasilają zimną, czystą wodą gruntową skądinąd płytkie jezioro.

Jak powstało jezioro

Jezioro Szkoderskie leży w tektonicznym obniżeniu, zapadniętym rowie, który otworzył się przy fałdowaniu Alp Dynarskich w kenozoiku. We wcześniejszych epokach geologicznych Adriatyk sięgał tak daleko w głąb lądu, a skamieniałe muszle znajdowano w okolicach dzisiejszej Podgoricy.

Dzisiejsze jezioro słodkowodne przybrało swój obecny kształt dopiero w nowszych czasach. W 1858 roku wielka powódź skierowała wodę i osady z rzeki Drin do Bojany. Osady przyczyniły się do zablokowania odpływu jeziora do morza. W ten sposób misa zamknęła się, tworząc widoczne dziś stałe jezioro słodkowodne.

Rzeki i źródła krasowe

Wody jeziora pochodzą z naziemnych rzek i podziemnych źródeł.

• Rzeka Morača: główny dopływ, dostarcza największą część wód z północy.
• Rzeka Crnojević: wpada od północnego zachodu, przez kanion przy Rijece Crnojevića.
• Rzeka Crmnica: wpływa od południowego zachodu.
• Źródła krasowe (Oka): podziemne źródła, przez które woda gruntowa przefiltrowana przez wapienne góry tryska w głąb jeziora.

Jedynym odpływem jest rzeka Bojana, która odprowadza wody jeziora przez około 41–44 kilometry do Adriatyku. Źródła krasowe, w tym Radus, dostarczają zimnej, czystej wody, wyraźnie odróżniającej się od mętniejszych dopływów rzecznych. Rybacy od dawna korzystają z nich jako z naturalnych przystani.

Podzielone i chronione jezioro

Około dwie trzecie powierzchni leży w Czarnogórze, a jedna trzecia w Albanii, gdzie jezioro znane jest pod nazwą Shkodra. Strona czarnogórska jest parkiem narodowym od 1983 roku. Całe tereny podmokłe zostały wpisane na listę Ramsar obszarów wodno-błotnych o międzynarodowym znaczeniu w 1996 roku. Oba kraje uczestniczą w jego ochronie.

Geografia decyduje o wszystkim, co związane jest z jeziorem. Płytkie, sezonowo zalewane brzegi tworzą siedliska dla ptaków, źródła zasilają kąpieliska, a wyspy dźwigają monastery i twierdze. Jak Jezioro Szkoderskie wypada na tle górskich parków Czarnogóry, opisuje przewodnik po parkach narodowych, a pełny przegląd znajdą Państwo w kompletnym przewodniku po Jeziorze Szkoderskim.